سرخط خبرها
خانه / خودیاری / هنر انتقاد صحیح (فن ساندویچ)

هنر انتقاد صحیح (فن ساندویچ)

تا زمانی که از اشتباهات خود عبرت نگیریم٬ نمی‌توانیم پیشرفت کنیم. در واقع شناخت اشتباه و تصحیح مسیر غلط ما را از خطر نجات داده و در مسیر رشد قرار می‌دهد. اما چگونه باید متوجه اشتباهات خود شویم؟
در اغلب اوقات افراد متوجه نمی‌شوند که در مسیر اشتباهی قرار دارند یا کار اشتباهی انجام داده‌اند. به همین دلیل است که به آن اشتباه خود ادامه می‌دهند. همیشه این‌گونه نیست که خودمان متوجه‌ی اشتباهاتمان شویم و آن را اصلاح کنیم. در اغلب اوقات نیاز داریم که کسی اشتباهاتمان را گوشزد کند. این نیاز دو طرفه است. یعنی دیگران هم برای تصحیح مسیر غلط خود به نظرات ما نیاز دارند. پس ما برای رشد به نظرات هم احتیاج داریم و این کار با انتقاد کردن میسر می‌شود.
اما انتقاد کردن چندان هم ساده نیست. انتقاد ناصحیح روابط بین افراد را تخریب کرده و عزت نفس آن‌ها را کاهش می‌دهد. یعنی نه تنها ما را به هدفمان (که اصلاح رفتار فرد مقابل است) نمی‌رساند، بلکه موجب بروز اختلافات بعضاً شدید و نتایج عکس می‌شود.
از یک سو انتقاد گری و انتقاد پذیری برای اصلاح رفتار انسان لازم است و از سوی دیگر می‌تواند عواقب ناخواسته‌ای را به دنبال داشته باشد. سوال: «چه باید کرد؟»

هنر انتقاد کردن

تحقیر و تمسخر و یا ایراد گرفتن از افراد با انتقاد کردن تفاوت دارد. بعضی از ما به بهانه‌ی انتقاد از دیگران ، شخصیت آن‌ها را تخریب می‌کنیم و ارزش و انسانیت آنها را زیر سوال می‌بریم.
غالب افراد دوست ندارند کسی به آن‌ها بگوید چه کار کنند یا چه اشکالاتی دارند. این مسئله به خصوص در روابط بین نوجوانان و والدین آنها و همچنین در زوجین جوان به وفور دیده می‌شود. پس اگر خواستار حفظ روابط خود هستید، باید رفتار انتقادی بی پایه و نادرست خود را کنار بگذارید.

به جای انتقاد از شخصیت افراد از رفتار آن‌ها انتقاد کنید!

اشتباه بزرگ ما در انتقاد کردن در همین است: «به خاطر یک رفتار نامطلوب که از فرد سر می‌زند، شخصیت او را زیر سوال می‌بریم.» مثلاً کودک خردسالمان که لباس خود را کثیف کرده را «بچه‌ی بد» خطاب می‌کنیم یا دانش‌آموز بازیگوش خود را خنگ و بی استعداد می‌نامیم! به دوست صمیمی خود، به این دلیل که به موقع سر قرارش حاضر نشده، بی معرفت می‌گوییم.
یادتان باشد نباید اشتباهات افراد را (حتی اگر بارها و بارها تکرار شوند) به شخصیت و ذات آن‌ها نسبت دهیم و آن را تخریب کنیم. با این روش نه تنها مشکلی حل نمی‌شود، بلکه به مشکلاتمان افزوده خواهد شد. پس اولین کار برای یک انتقاد صحیح یافتن رفتار اشتباه و تفکیک آن از شخصیت فرد است. یعنی فرد را صرفاً​ برای رفتار نادرستش موأخذه کنیم و آن را به سایر رفتار‌ها و اخلاقیاتش نسبت ندهیم.
رفتار انتقادی به خودی خود مسئله ای را حل نمی‌کند؛ باید راه حل ارائه کنیم.
انتقاد به تنهایی تاثیر مطلوبی نخواهد داشت. هر یک از ما می‌تواند، از خانه‌ی خود خارج شده، به خیابان برود و از رفتار همه ایراد بگیرد! با این کار مشکلی حل می‌شود؟
وقتی از کسی انتقاد می‌کنیم باید همراه با راه حل باشد. مثلاً​ به جای آنکه بگوییم: «تو خنگ هستی!» بهتر است بگوییم: «اگر کمی بیشتر تلاش کنی٬ مطمئن هستم که موفق خواهی شد!»

بهتر است واکنش انتقادی ما به رفتار دیگران به صورت ارائه‌ی راه حل باشد.

با این کار هم به شخصیت فرد آسیب نمی‌رسد و هم احتمال این که فرد مقابل اشتباه خود را بپذیرد، بیشتر است. البته لازمه‌ی این کار هم این است که خودتان به آن رفتار مطلوبی که اشاره می‌کنید، عمل کنید. مثلا اگر از کسی میخواهید که مودبانه صحبت کند، نباید آن را با الفاظ زشت به کار ببرید!

فن ساندویچ

یکی از فنون معتبر و پرکاربرد برای انتقاد کردن به روش صحیح، فن ساندویچ است که احتمالا با آن آشنایی دارید. نحوه‌ی استفاده از آن خیلی ساده است:
۱. قبل از ایراد وارد کردن و انتقاد از رفتار غلط فرد از شخص مقابل، یک بازخورد مثبت به او می‌دهیم.
۲. انتقاد خود را با لحنی دوستانه و با آرامش بیان میکنیم ( انتقاد ما نباید بصورت تهاجمی باشد)
۳. صحبت خود را با بازخورد مثبت دیگر به پایان می رسانیم.
این عبارت مثال خوبی برای فن ساندویچ خواهد بود: « میدانم که خیلی خسته‌ای و زحمت کشیده‌ای، ولی ای کاش وقتی به خانه می‌آیی لباس‌هایت را در سر جایش قرار بدهی. البته از این که لباس‌هایت را کثیف نکرده‌ای از تو متشکرم!»
شما می‌توانید آن را به گونه‌ای دیگر هم بیان کنید: « تو خیلی پسر شلخته و بی نظمی هستی!» که مسلماً تاثیر آن کمتر خواهد بود!

نکته آخر

رفتار انتقادی نباید با بروز خشم و پرخاشگری همراه باشد. نباید انتقادات خود را با لحنی خشمگین بیان کنیم. این نه تنها باعث اصلاح رفتار فرد مقابل نمی‌شود، بلکه به خصومت و دلخوری منجر می‌شود. اگر واقعاً به دنبال اصلاح رفتار فرد مقابل هستید٬ آرامش خود را حفظ کنید و مهربانانه انتقاد کنید.

درباره ی میثم خانجانیان

همچنین ببینید

پنج تکنیک برای مدیریت استرس

استرس زمانی اتفاق می‌افتد که تقاضای محیط – مانند کار، دانشگاه یا روابط – بیش …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *